Bağırsaq xərçəngi

Giriş  

Bağırsaq (kolorektal) xərçəngi – yoğun bağırsaq (kolon) və ya düz bağırsaq (rektum) epitelindən inkişaf edən bədxassəli şişdir.  

Etiologiya  

Genetik risk faktorları:  

• APC və DCC kimi şiş supressor genlərin olmaması  
• K-Ras onkogenlərinin aktivləşməsi  
• Xəstələrin təqribən 20-30%-də müsbət ailə anamnezi  

Digər risk faktorları:  

• Siqaret, alkoqol, artıq çəki  
• Liflə zəngin olmayan, yağlı qidalanma  
• Rektal poliplər, xroniki iltihabi bağırsaq xəstəlikləri ( Kron xəstəliyi , xoralı kolit), tip 2 şəkərli diabet  

Simptomlar  

Erkən mərhələlərdə, adətən, asimptomatik olur.

İrəliləmiş mərhələlərdə aşağıdakı əlamətlər müşahidə oluna bilər:  

• Qəbizlik və ya ishal  
• Qanlı nəcis  
• B-simptomları: çəki itkisi, gecə tərləmələri, zəiflik  
• Gecikmiş mərhələlərdə kəskin qarın ağrısı  

Metastazlar  

• Lokal yayılma:  
  • Peritona yaxın bölgələrdə qonşu toxumalara infiltrasiya ola bilər  
• Hematogen metastaz:  
  • Əsasən, qaraciyər (qapı venası vasitəsilə), ağciyər və sümüklərə yayılır  
• Limfogen metastaz:  
  • Metastazlar mezenterial və ya çanaq limfa düyünlərində aşkarlana bilər  

Diaqnostika  

Nəcisdə gizli qan testi:   

• Erkən aşkar etmək üçün (skrininq testi)

Kolonoskopiya:   

• Ən dəqiq diaqnostika üsuludur, biopsiya vasitəsilə diaqnoz qoyulur  

Radioloji müayinə:   

• Mümkün metastazları aşkarlamaq üçün qarın boşluğunun ultrasəs müayinəsi, döş qəfəsinin rentgeni, gərəkli olduqda KT və ya MRT  

Laborator müayinə:   

•  CEA (karsinoembriogenik antigen)   

Müalicə  

Cərrahi müalicə:  

• Şişin və yaxınlıqdakı limfa düyünlərinin çıxarılması  

Xemoterapiya:  

• Adyuvant terapiya: şiş tam çıxarıldıqdan sonra residiv riskini azaltmaq üçün  
• Neoadyuvant terapiya: əməliyyatdan əvvəl şişi kiçiltmək üçün (məsələn: düz bağırsaq xərçəngində)  
• FOLFOX, CAPOX kimi xemoterapiya rejimlərindən istifadə olunur:  
  • FOLFOX: fol turşusu + 5-fluorurasil + oksaliplatin
  • CAPOX: kapesitabin + oksaliplatin

Profilaktika  

• Sağlam həyat tərzi, siqaret və spirtli içkilərdən uzaqlaşmaq  
• Lifli qidalarla qidalanma, qırmızı ət istifadəsinin məhdudlaşdırılması  
• Müntəzəm skrininq müayinələri, xüsusilə 50 yaşdan yuxarı şəxslər (müsbət ailə anamnezi olan şəxslərdə 45 yaşından etibarən) üçün