Meningit

Nevrologiya Süleyman Ələkbərov

Giriş

Meningit meninkslərin (baş və onurğa beyin zarı) iltihabi prosesini xarakterizə edir. Xəstəliyə, adətən, bakteriya (xüsusilə, meninqokok və pnevmokoklar) və ya viruslar səbəb olur. Əsas simptomlara başağrısı, temperatur və meningizm əlamətləri aiddir.

Diaqnostikanın əsasını likvor müayinəsi tutur. Müalicənin özəyini isə antibakterial/antiviral terapiya təşkil edir.

Etiologiya

Bakterial meningit

İnfeksiya yolu:

Hava-damcı yolu ilə
Hematogen yayılma (məsələn: burun-udlaq infeksiyalarında)
Topoqrafik yaxın orqanlardan infeksiyanın keçməsi (məsələn: qulaq)
Cərrahi əməliyyatlardan sonra

Əsas patogen bakteriyalar:

Pnevmokoklar, meninqokoklar, H. influenzae, listeria

Viral meningit

İnfeksiya yolu:

Hava-damcı yolu ilə
Zoogen (xüsusilə, gənələr və digər buğumayaqlılardan)
İmmunsupressiv xəstələrdə opportunistik infeksiya

Əsas patogen viruslar:

Enterovirus, Herpes simplex, sitomeqalovirus, Varicella-zoster, Epstein-Barr virusu, QİÇS

⚠️ Pnevmokokk meningiti zamanı xəstə izolyasiya olunmalıdır!

Simptomlar

Klassik meningit triadası:

Baş ağrısı
Qızdırma
Müsbət meningizm əlamətləri: Brudzinski, Kernig, Lasègue

Yanaşı olaraq artmış kəllədaxili təzyiq nəticəsində ürəkbulanma, qusma, şüurun bulanıqlaşması, epileptik tutmalar müşahidə oluna bilər.

Diaqnostika

Klinik müayinə:

Meningizm əlamətləri: Brudzinski, Kernig, Lasègue

Meningizm əlamətlərinin yoxlanılması:

Brudzinski əlaməti:
- Xəstə arxası üstə uzanmış vəziyyətdə yatırılır.
- Həkim pasientin başını yavaşca irəli, sinəyə doğru əyir.
- Ayaqların reflektor olaraq qarına doğru çəkilməsi əlamətin müsbət olmasını göstərir.
Kernig əlaməti:
- Xəstə arxası üstə uzanmış vəziyyətdə yatırılır.
- Ayaq həm çanaq, həm diz oynağından bükülür.
- Daha sonra diz həkim tərəfindən yavaş-yavaş açılır.
- Bu zaman xəstənin ağrı hiss etməsi və müqavimət göstərməsi müsbət əlamət sayılır.
Lasègue əlaməti:
- Xəstə arxası üstə uzanmış vəziyyətdə yatırılır.
- Həkim bir ayağı düz vəziyyətdə dizi bükmədən yuxarı qaldırır.
- Xəstənin bel və ya aşağı ətraflarda ağrı hiss etməsi və müqavimət göstərməsi müsbət əlamət sayılır.

Likvor müayinəsi

Likvor müayinəsi zamanı əsas göstərici likvor mayesində leykositlərin miqdarıdır:

Likvorda leykositlərin 5/µl-dən artıq olması patoloji dəyişikliklərin göstəricisidir. Viral mənşəli meningitlərdə leykosit sayı, adətən, 5–500/µl arasında, bakterial formalarda isə 500/µl-dən yüksək olur.

Əlavə olaraq diqqət yetirilməli əsas laborator göstəricilər likvorda qlükoza, zülal və laktat turşusunun miqdarıdır.

Meningit zamanı likvor mayesində:

Qan-beyin baryerinin keçiriciliyinin pozulduğundan zülal miqdarı artır.
Bakteriyalar qlükozanı metabolizə etdiyinə görə qlükoza azalır.
Anaerob metabolizm nəticəsində laktat miqdarı artır (bakterial meningit).

Müalicə

Xəstədə meningitə ciddi şübhə olduqda, likvor müayinəsinin nəticələrini gözləmədən empirik antibiotik müalicəyə dərhal başlanılmalıdır. Müalicədəki gecikmə qalıcı nevroloji fəsadlara və ölümə səbəb ola bilər.

Bəzi hallarda bakterial meningit zamanı inkişaf edən beyin ödeminin qarşısını almaq məqsədilə deksametazon tətbiq olunur.

Empirik antibakterial müalicə

3-cü nəsil sefalosporinlər (adətən, seftriakson və ya sefotaksim) + ampisillin

3-cü nəsil sefalosporinlər – meninqokok, pnevmokok və H. influenzaya qarşı effektivdir
Ampisillin isə ehtimali listeria infeksiyasına qarşı əlavə olunur

Empirik antiviral müalicə

Asiklovir

Kultivasiyanın nəticəsinə əsasən daha sonra törədiciyə müvafiq antibakterial preparatlar tətbiq edilə bilər.

Farmokologiya Kompakt