Vərəm

Giriş         
Vərəm – Mycobacterium tuberculosis bakteriyalarının səbəb olduğu infeksion xəstəlikdir. Əsasən, ağciyərlərə təsir edir, lakin bəzən digər orqanları da zədələyə bilər.  

Etiologiya  

Xəstəliyə səbəb olan mikroorqanizmlər:  

• Mycobacterium tuberculosis 

Yoluxma yolu:  

• Hava-damcı yolu ilə  

Xəstəlik üçün risk faktorları:  

• İmmunsupressiyalı xəstələr, o cümlədən QİÇS  
• Narkomaniya və alkoqolizm  
• Qida çatışmazlığı, qida keyfiyyətinin aşağı olması  
• Daha əvvəl keçirilmiş ağciyər xəstəlikləri (məsələn: XOAX , silikoz)  

Epidemiologiya  

Daha çox yayılma olan bölgələr:  

• Hindistan  
• Çin   
• Bəzi keçmiş SSRİ ölkələri (məsələn: Qazaxıstan, Estoniya, Moldova)  
• Cənubi Afrika  

Diaqnostika  

Anamnez  

• Səyahət anamnezi:  
  • Vərəmin (xüsusilə rezistent növlərin) çox yayıldığı bölgələrə səyahət?  
  • Xəstə insanlarla əlaqə?  
• Ümumi anamnez və risk faktorları:  
  • İmmun çatışmazlıq?  
  • Əvvəlki xəstəliklər?  
  • Asılılıq (narkotiklər, alkoqol)?  

Laborator müayinə  

• İnfeksiya göstəriciləri:  
  • CRP ↑, EÇS ↑, leykosit sayı ↑  
• Spesifik testlər:   
  • QİÇS testi və hepatit serologiyası  

Radioloji müayinə  

• Döş qəfəsinin rentgeni  
• Bəzi hallarda yanaşı olaraq KT gərəkli ola bilər  

Tipik radioloji müayinə göstəriciləri:  

• Birincili ağciyər vərəmi:  
  • Hilus limfa düyünlərinin böyüməsi, homogen konsolidasiya, plevra effuziyası  
• İkincili ağciyər vərəmi:  
  • Üst paylarda nahamar konturlu, ikitərəfli (əksər hallarda) konsolidasiya  
  • Gedişat zamanı isə qalın divarlı, nahamar konturlu kavernalar müşahidə edilir  
• Sağalmış vərəm:  
  • Kalsifikasiya, ulduzvari çapıqlar, plevranın qalınlaşması və fibroz  

Patogen diaqnostikası  

Dolayı üsulla patogenin təsdiqi  

• Tuberkulin dəri testi  
• İnterferon-γ testi  

Dolayı üsulların çatışmazlıqları:  

• Aktiv və keçirilmiş infeksiyanı fərqləndirmək mümkün olmur  
• Yalnış-müsbət cavab:  
  • Peyvənd olunmuş şəxslərdə  
• Yalnış-mənfi cavab:  
  • İmmunsupressiya və ya infeksiyanın erkən mərhələlərində  

Birbaşa üsulla patogenin təsdiqi  

• Əsas müayinə materialları: bəlğəm, bronxial sekret, bronxoalveolyar lavaj  
• Diaqnostik üsullar:  
  • Mikroskopiya: Ziehl-Neelsen boyası ilə  
  • Kultivasiya  
  • PCR:  
    • Nisbətən sürətli diaqnostika (müayinə cavabı 2-3 günə alınır)  

Müalicə   

Dərman müalicəsi  

Müalicə müddəti:  

• Standart rejim: 6 ay  
  • İlk 2 ay: izoniazid, rifampisin, pirazinamid, etambutol  
    • Növbəti 4 ay: izoniazid və rifampisin  
  • Müddət uzadıla bilər (9–24 ay): dərmana rezistentlik müşahidə olunarsa  

Alternativ dərman preparatları:  

• Fluorxinolonlar (moksifloksasin, levofloksasin)  
  • Aminoqlikozidlər (amikasin, streptomisin)